{"id":17133,"date":"2024-04-30T03:00:55","date_gmt":"2024-04-30T03:00:55","guid":{"rendered":"https:\/\/wordpress-506718-3849576.cloudwaysapps.com\/what-to-do\/wixarica-art-traditions\/"},"modified":"2025-08-08T23:10:30","modified_gmt":"2025-08-08T23:10:30","slug":"wixarika-arte-tradicion-color","status":"publish","type":"what-to-do","link":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/","title":{"rendered":"Arte Wix\u00e1rika, Tradici\u00f3n y Color"},"content":{"rendered":"<div class=\"gb-container gb-container-fd375e9e\">\n<div  class=\"wp-block-ultimate-post-image ultp-block-7027fb\"><div class=\"ultp-block-wrapper\"><figure class=\"ultp-image-block-wrapper\"><div class=\"ultp-image-block ultp-image-block-none\"><img decoding=\"async\"  class=\"ultp-image\"  src=\"https:\/\/puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/huicholes-wixarika-25-s.webp\" \/><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-c8390916\">\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\" style=\"font-size:16px;font-style:italic;font-weight:500\"><em>Ciervo Dise\u00f1os Wix\u00e1rika\/Huichol<\/em><\/p>\n\n<\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-e9feec75\">\n\n<div class=\"wp-block-ultimate-post-table-of-content aligncenter ultp-block-3671cd\"><div class=\"ultp-block-wrapper\"><div class=\"ultp-block-toc\"><div class=\"ultp-toc-header\"><div class=\"ultp-toc-heading\">Contenido<\/div><div class=\"ultp-collapsible-toggle ultp-toggle-collapsed ultp-collapsible-right\"><a class=\"ultp-collapsible-icon ultp-collapsible-open\" href=\"javascript:;\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 34.1 19.95\"><path d=\"M32.05 19.949a2.041 2.041 0 0 1-1.45-.6L17.05 5.8 3.498 19.349a2.05 2.05 0 0 1-2.9-2.9l16.45-16.45 16.448 16.45a2.05 2.05 0 0 1-1.448 3.5\"><\/path><\/svg><\/a><a class=\"ultp-collapsible-icon ultp-collapsible-hide\" href=\"javascript:;\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 34.1 19.95\"><path d=\"M32.05 19.949a2.041 2.041 0 0 1-1.45-.6L17.05 5.8 3.498 19.349a2.05 2.05 0 0 1-2.9-2.9l16.45-16.45 16.448 16.45a2.05 2.05 0 0 1-1.448 3.5\"><\/path><\/svg><\/a><\/div><\/div><div class=\"ultp-block-toc-style1 ultp-block-toc-body\" style=\"display:none;\"><ul class=\"ultp-toc-lists\"><li><a href=\"#Introduction\">Introducci\u00f3n<\/a><\/li><li><a href=\"#Five_Cardinal_Points\">Cinco puntos cardinales<\/a><\/li><li><a href=\"#Feeling_color\">Sentir el color<\/a><\/li><li><a href=\"#Strings_that_capture_time\">L\u00edneas de estambre para capturar el tiempo<\/a><\/li><li><a href=\"#Gourds,_Life_Containers\">Las j\u00edcaras, contenedores de la vida<\/a><\/li><li><a href=\"#Hand-Embroidered_Art\">Arte bordado a mano<\/a><\/li><li><a href=\"#Preguntas_habituales\">Preguntas habituales<\/a><\/li><\/ul><\/div><a href=\"#\" class=\"ultp-toc-backtotop tocshow\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 34.1 19.95\"><path d=\"M32.05 19.949a2.041 2.041 0 0 1-1.45-.6L17.05 5.8 3.498 19.349a2.05 2.05 0 0 1-2.9-2.9l16.45-16.45 16.448 16.45a2.05 2.05 0 0 1-1.448 3.5\"><\/path><\/svg><\/a><\/div><\/div><\/div>\n\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-98cf1aa9 alignwide\">\n<div class=\"gb-container gb-container-80a857ab alignwide\">\n\n<h3 class=\"gb-headline gb-headline-39e30e86\"><span class=\"gb-icon\"><svg version=\"1.0\" preserveAspectRatio=\"xMidYMid meet\" height=\"100\" viewBox=\"0 0 75 74.999997\" zoomAndPan=\"magnify\" width=\"100\" xmlns:xlink=\"http:\/\/www.w3.org\/1999\/xlink\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\"><defs><clipPath id=\"fe9fbf78cd\"><path clip-rule=\"nonzero\" d=\"M 0.5 0.550781 L 74.550781 0.550781 L 74.550781 74.601562 L 0.5 74.601562 Z M 0.5 0.550781\"><\/path><\/clipPath><clipPath id=\"988d5c591b\"><path clip-rule=\"nonzero\" d=\"M 37.527344 0.550781 C 17.078125 0.550781 0.5 17.125 0.5 37.574219 C 0.5 58.023438 17.078125 74.601562 37.527344 74.601562 C 57.972656 74.601562 74.550781 58.023438 74.550781 37.574219 C 74.550781 17.125 57.972656 0.550781 37.527344 0.550781 Z M 37.527344 0.550781\"><\/path><\/clipPath><clipPath id=\"b445fdbbcd\"><path clip-rule=\"nonzero\" d=\"M 12.949219 12.996094 L 62.449219 12.996094 L 62.449219 62.496094 L 12.949219 62.496094 Z M 12.949219 12.996094\"><\/path><\/clipPath><\/defs><g clip-path=\"url(#fe9fbf78cd)\"><g clip-path=\"url(#988d5c591b)\"><path fill-rule=\"nonzero\" fill-opacity=\"1\" d=\"M 0.5 0.550781 L 74.550781 0.550781 L 74.550781 74.601562 L 0.5 74.601562 Z M 0.5 0.550781\" fill=\"#e7bb2b\"><\/path><\/g><\/g><g clip-path=\"url(#b445fdbbcd)\"><path fill-rule=\"nonzero\" fill-opacity=\"1\" d=\"M 37.523438 62.144531 C 23.972656 62.144531 12.949219 51.121094 12.949219 37.570312 C 12.949219 24.019531 23.972656 12.996094 37.523438 12.996094 C 51.070312 12.996094 62.097656 24.019531 62.097656 37.570312 C 62.097656 51.121094 51.070312 62.144531 37.523438 62.144531 Z M 37.523438 16.558594 C 25.933594 16.558594 16.507812 25.984375 16.507812 37.570312 C 16.507812 49.15625 25.933594 58.582031 37.523438 58.582031 C 49.105469 58.582031 58.535156 49.15625 58.535156 37.570312 C 58.535156 25.984375 49.105469 16.558594 37.523438 16.558594 Z M 37.523438 16.558594\" fill=\"#005193\"><\/path><\/g><path fill-rule=\"nonzero\" fill-opacity=\"1\" d=\"M 38.027344 50.324219 C 37.839844 50.25 37.636719 50.132812 37.636719 49.640625 C 37.636719 49.4375 37.667969 49.199219 37.738281 48.910156 L 40.84375 33.863281 C 40.914062 33.511719 40.949219 33.140625 40.949219 32.769531 C 40.949219 31.800781 40.648438 31.058594 40.058594 30.570312 C 38.730469 29.480469 36.414062 29.695312 32.554688 30.996094 L 32.179688 31.125 L 32.027344 33.066406 L 32.675781 33.066406 C 34.640625 33.066406 35.113281 33.21875 35.210938 33.265625 C 35.34375 33.328125 35.417969 33.402344 35.417969 33.625 C 35.417969 33.75 35.402344 33.886719 35.367188 34.039062 C 35.332031 34.246094 35.285156 34.480469 35.238281 34.734375 L 32.394531 48.554688 C 32.261719 49.25 32.195312 49.847656 32.195312 50.324219 C 32.195312 51.425781 32.511719 52.277344 33.132812 52.851562 C 33.742188 53.414062 34.574219 53.699219 35.609375 53.699219 C 36.820312 53.699219 38.449219 53.363281 40.578125 52.671875 L 40.960938 52.550781 L 41.113281 50.582031 L 40.472656 50.582031 C 39.011719 50.582031 38.339844 50.441406 38.027344 50.324219 Z M 38.027344 50.324219\" fill=\"#005193\"><\/path><path fill-rule=\"nonzero\" fill-opacity=\"1\" d=\"M 42.113281 22.289062 C 41.527344 21.730469 40.777344 21.445312 39.878906 21.445312 C 38.949219 21.445312 38.164062 21.75 37.546875 22.351562 C 36.921875 22.953125 36.601562 23.765625 36.601562 24.769531 C 36.601562 25.6875 36.90625 26.453125 37.5 27.046875 C 38.09375 27.644531 38.855469 27.945312 39.757812 27.945312 C 40.679688 27.945312 41.460938 27.625 42.082031 27 C 42.699219 26.371094 43.011719 25.558594 43.011719 24.578125 C 43.011719 23.621094 42.710938 22.851562 42.113281 22.289062 Z M 42.113281 22.289062\" fill=\"#005193\"><\/path><\/svg><\/span><span class=\"gb-headline-text\">Resumen<\/span><\/h3>\n\n\n<div class=\"gb-container gb-container-b37bbc23 alignwide\">\n<div class=\"gb-container gb-container-5c203624 alignfull\">\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>El arte es una parte cotidiana de la vida de los wix\u00e1rika y adopta muchas formas, como el tejido, el bordado, la pedrer\u00eda, los exvotos, las sillas, la cester\u00eda y las pinturas con hilo.<\/li>\n\n\n\n<li>El arte wix\u00e1rika se distingue por su colorido e intrincado trabajo, que refleja su conexi\u00f3n con sus creencias religiosas.<\/li>\n<\/ul>\n\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-f64abe93\">\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>El arte wix\u00e1rika incluye intrincados trabajos de abalorios y coloridas pinturas de hilo que se utilizan en joyer\u00eda, decoraci\u00f3n de ropa y objetos ceremoniales.<\/li>\n\n\n\n<li>En el arte wix\u00e1rika (huichol), la cuenta se compara con las semillas de ma\u00edz y alberga un amplio simbolismo, que a su vez es objeto de rituales que conducen a la purificaci\u00f3n.<\/li>\n<\/ul>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-70d17388\">\n<div class=\"gb-container gb-container-fe05d5f2\">\n<div  class=\"ultp-post-grid-block wp-block-ultimate-post-post-grid-2 ultp-block-0eb673 \"><div class=\"ultp-block-wrapper\" ><div class=\"ultp-loading\"><div class=\"ultp-loading-blocks\" style=\"width:100%;height:100%;\"><div style=\"left: 0;top: 0;animation-delay:0s;\"><\/div><div style=\"left: 21px;top: 0;animation-delay:0.125s;\"><\/div><div style=\"left: 42px;top: 0;animation-delay:0.25s;\"><\/div><div style=\"left: 0;top: 21px;animation-delay:0.875s;\"><\/div><div style=\"left: 42px;top: 21px;animation-delay:0.375s;\"><\/div><div style=\"left: 0;top: 42px;animation-delay:0.75s;\"><\/div><div style=\"left: 42px;top: 42px;animation-delay:0.625s;\"><\/div><div style=\"left: 21px;top: 42px;animation-delay:0.5s;\"><\/div><\/div><\/div><div class=\"ultp-block-items-wrap ultp-block-row\"><div class=\"ultp-block-item post-id-16680\"><div class=\"ultp-block-content-wrap ultp-block-content-overlay\"><div class=\"ultp-block-image ultp-block-image-zoomOut ultp-block-image-overlay ultp-block-image-simgleGradient\"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/tehuamixtle-jalisco\/\" ><img decoding=\"async\"  loading=\"lazy\" alt=\"Tehuamixtle, pueblito y playa escondida\"  src=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/tehuamixtle-cabo-corrientes-02-1200x896-1-870x570.webp\" \/><\/a><\/div><div class=\"ultp-block-content ultp-block-content-bottomPosition\"><div class=\"ultp-block-content-inner\"><h3 class=\"ultp-block-title \"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/tehuamixtle-jalisco\/\" >Tehuamixtle, pueblito y playa escondida<\/a><\/h3><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"ultp-block-item post-id-5463\"><div class=\"ultp-block-content-wrap ultp-block-content-overlay\"><div class=\"ultp-block-image ultp-block-image-zoomOut ultp-block-image-overlay ultp-block-image-simgleGradient\"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/isla-del-rio-cuale\/\" ><img decoding=\"async\"  loading=\"lazy\" alt=\"Isla del R\u00edo Cuale, un oasis en el centro de Puerto Vallarta\"  src=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/cuale-river-island-stands-b-resized-870x570.webp\" \/><\/a><\/div><div class=\"ultp-block-content ultp-block-content-bottomPosition\"><div class=\"ultp-block-content-inner\"><h3 class=\"ultp-block-title \"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/isla-del-rio-cuale\/\" >Isla del R\u00edo Cuale, un oasis en el centro de Puerto Vallarta<\/a><\/h3><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"ultp-block-item post-id-14977\"><div class=\"ultp-block-content-wrap ultp-block-content-overlay\"><div class=\"ultp-block-image ultp-block-image-zoomOut ultp-block-image-overlay ultp-block-image-simgleGradient\"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/playa-los-muertos-muelle\/\" ><img decoding=\"async\"  loading=\"lazy\" alt=\"Muelle\/Mirador de Playa Los Muertos, Zona Rom\u00e1ntica\"  src=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/Los-muertos-beach-zona-romantica-muelle-de-playa-los-muertos-drone-far-b-1200x675-1-870x570.webp\" \/><\/a><\/div><div class=\"ultp-block-content ultp-block-content-bottomPosition\"><div class=\"ultp-block-content-inner\"><h3 class=\"ultp-block-title \"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/playa-los-muertos-muelle\/\" >Muelle\/Mirador de Playa Los Muertos, Zona Rom\u00e1ntica<\/a><\/h3><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"ultp-block-item post-id-15534\"><div class=\"ultp-block-content-wrap ultp-block-content-overlay\"><div class=\"ultp-block-image ultp-block-image-zoomOut ultp-block-image-overlay ultp-block-image-simgleGradient\"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/malecon-de-vallarta\/\" ><img decoding=\"async\"  loading=\"lazy\" alt=\"El Malec\u00f3n de Puerto Vallarta \u00a1no te lo pierdas!\"  src=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/centro-malecon-caballito-parroquia-drone-b-2-870x570.webp\" \/><\/a><\/div><div class=\"ultp-block-content ultp-block-content-bottomPosition\"><div class=\"ultp-block-content-inner\"><h3 class=\"ultp-block-title \"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/malecon-de-vallarta\/\" >El Malec\u00f3n de Puerto Vallarta \u00a1no te lo pierdas!<\/a><\/h3><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"pagination-block-html\" aria-hidden=\"true\" style=\"display: none;\"><\/div><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\" id=\"Introduction\">Introducci\u00f3n<\/h2>\n\n\n<div class=\"gb-container gb-container-30aeb9e2 alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">En la zona meridional de la Sierra Madre Occidental se encuentra la regi\u00f3n conocida como el Gran Nayar. Ah\u00ed, a ambos lados del ca\u00f1\u00f3n del R\u00edo Chapalagana, entre desiertos, monta\u00f1as y valles que unen los estados de Jalisco, Nayarit, Durango y Zacatecas, habitan los huicholes, uno de los grupos ind\u00edgenas m\u00e1s importantes de M\u00e9xico, llamados por ellos mismos wixaritari, o pueblo wix\u00e1rika.<\/p>\n\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-305c4973\">\n<div class=\"gb-container gb-container-72cff662\">\n\n<style>\r\n  .google-maps {\r\n    position: relative;\r\n    padding-bottom: 60%; \/\/ This is the aspect ratio\r\n    height: 0;\r\n    border-radius: 2%;\r\n    overflow: hidden;\r\n  }\r\n  .google-maps iframe {\r\n    position: absolute;\r\n    top: 0;\r\n    left: 0;\r\n    width: 100% !important;\r\n    height: 100% !important;\r\n  }\r\n<\/style>\r\n\r\n<div class=\"google-maps\">\r\n<iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.google.com\/maps\/d\/embed?mid=1TBeBYGs1l1fDYSZT4azxxsX3pgk&#038;ehbc=2E312F\" width=\"640\" height=\"480\"><\/iframe>\r\n<\/div>\n\n<\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-89ea1c47 alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Quienes conocemos los primores de sus creaciones arte\u00ad sanales, entendemos que el suyo es un arte ancestral: un arte que cuenta, canta, provoca; un arte que hace imaginar di\u00e1logos, bailes, enfrentamientos, misterios. Porque todas sus im\u00e1genes, todos sus dise\u00f1os, por sencillos que parezcan, tienen una misma virtud: contar historias.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">En el arte huichol nada es gratuito. Cada greca significa, cada color, cada trazo. Son enigmas que s\u00f3lo la observaci\u00f3n, la sensibilidad, el respeto y el conocimiento de este pueblo m\u00edstico pueden descifrar.<\/p>\n\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-2b992d6b\">\n<div  class=\"wp-block-ultimate-post-image ultp-block-3283c1\"><div class=\"ultp-block-wrapper\"><figure class=\"ultp-image-block-wrapper\"><div class=\"ultp-image-block ultp-image-block-none\"><img decoding=\"async\"  class=\"ultp-image\"  src=\"https:\/\/puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/huicholes-03.webp\" \/><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-ca5e6075\">\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\" style=\"font-size:16px;font-style:italic;font-weight:500\"><em>Arte Wix\u00e1rika<\/em><\/p>\n\n<\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-10564aaa alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sus tsikuri u ojos de dios, sus cuadros de estambre, sus j\u00edcaras y m\u00e1scaras decoradas con multicolores chaquiras, sus bordados y flechas; su m\u00fasica y danzas; su pintura corporal, vestimenta, sombreros, collares y pulseras, tienen siempre una frase oculta, un pasaje secreto, una historia que contar.<\/p>\n\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-eef4feb8\">\n<div class=\"gb-container gb-container-8fdb0cf7\">\n\n<div class=\"wp-block-essential-blocks-advanced-video  root-eb-advanced-video-g3sit\"><div class=\"eb-parent-wrapper eb-parent-eb-advanced-video-g3sit \"><div class=\"eb-advanced-video-wrapper eb-advanced-video-g3sit none\" data-id=\"eb-advanced-video-g3sit\"><div class=\"eb-player-wrapper eb-advanced-video-g3sit\"><div class=\"eb-player-option none right\" data-id=\"eb-advanced-video-g3sit\" data-url=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=_cyTgurhGUk\" data-option=\"none\" data-controls=\"false\" data-loop=\"false\" data-muted=\"false\" data-playing=\"false\" data-overlay=\"false\" data-light=\"https:\/\/puertovallarta.net\/wp-content\/plugins\/essential-blocks\/assets\/images\/adv-video-placeholder.png\" data-customplayicontype=\"image\" data-customplayiconlib=\"fas fa-play-circle\" data-customplayicon=\"true\" data-playicon=\"https:\/\/puertovallarta.net\/wp-content\/plugins\/essential-blocks\/assets\/images\/adv-video-playicon.svg\" data-download=\"false\"><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\n\n<\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-4540861b alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u00ed, el arte wix\u00e1rika es una prolongaci\u00f3n conceptual de la existencia. Es la memoria colectiva de un pueblo atrapada en coloridos estambres, la naturaleza capturada en chaquiras, la energ\u00eda vital de la religi\u00f3n habitando en el dise\u00f1o abstracto de las grecas.<\/p>\n\n<\/div>\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\" id=\"Five_Cardinal_Points\">Cinco puntos cardinales<\/h2>\n\n\n<div class=\"gb-container gb-container-7bc308f8 alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Para entender los profundos significados del arte huichol hay que entender el amplio trazo de su cosmogon\u00eda y, al mismo tiempo, los l\u00edmites territoriales de su geograf\u00eda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">En el mapa del pueblo wix\u00e1rika son cinco los puntos cardinales: al poniente, la Isla del Rey, en San Blas, Nayarit; al sur, la Isla de los Alacranes, en la Laguna de Chapala, Jalisco; al oriente, el Cerro El Quemado, en Real de Catorce, San Luis Potos\u00ed; al norte, el Cerro Gordo, en San Bernardino Milpillas, Durango; y, al centro de este universo sagrado, Teakata, en Santa Catarina Cuexcomatitl\u00e1n, Jalisco.<\/p>\n\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-57e60b9c\">\n<div  class=\"wp-block-ultimate-post-image ultp-block-3c34b6\"><div class=\"ultp-block-wrapper\"><figure class=\"ultp-image-block-wrapper\"><div class=\"ultp-image-block ultp-image-block-none\"><img decoding=\"async\"  class=\"ultp-image\"  src=\"https:\/\/puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/wixarika-art.webp\" \/><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-0f6fc504 alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A lo largo y ancho de ese amplio y agreste territorio se levantan por lo menos 24 centros ceremoniales o tihupa. Es ah\u00ed donde los ancianos resguardan los nierikas, palabra wix\u00e1rika que se refiere al aspecto, la cara, el rostro, la superficie externa y, a su vez, a la caracter\u00edstica de las cosas. Los nierikas son al mismo tiempo la representaci\u00f3n de una idea y el reflejo de quien la crea. Son objetos ceremoniales, ofrendas creadas por hombres y mujeres para halagar, agradecer o solicitar favores a sus deidades, los elementos de la naturaleza.<\/p>\n\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-7b206e42\">\n<div  class=\"wp-block-ultimate-post-image ultp-block-7ee841\"><div class=\"ultp-block-wrapper\"><figure class=\"ultp-image-block-wrapper\"><div class=\"ultp-image-block ultp-image-block-none\"><img decoding=\"async\"  class=\"ultp-image\"  src=\"https:\/\/puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/huicholes-wixarika-027-s.jpg\" \/><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-6dea0245 alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Para los wixaritari, el sol, el mar, las piedras, la tierra, el venado, el \u00e1guila, el ma\u00edz, el peyote, son a un mismo tiempo origen de la vida y compa\u00f1eros de la existencia. De ellos reciben los mandatos que gu\u00edan el ser y el hacer cotidiano, a trav\u00e9s de \u201cel que sabe so\u00f1ar\u201d, es decir, el mara\u2019akame, el l\u00edder espiritual de la comunidad, la figura m\u00e1xima en el terreno religioso, el que ha aprendido a penetrar el mundo de lo sagrado.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jos\u00e9 Ben\u00edtez S\u00e1nchez, mara\u2019akame de Zitakua, Tepic, Nayarit, y por su obra art\u00edstica, Premio Nacional de las Artes y Tradiciones Populares 2003, asegura que \u201cel nierika es el rostro de la persona, es el rostro de la cosa misma. El nierika puede representar el rostro del sol, la piel de la tierra, el rostro del venado, el rostro del fuego, el rostro del peyote y tambi\u00e9n el rostro del hombre que hace la ofrenda.\u201d<\/p>\n\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-d13d638e\">\n<div  class=\"wp-block-ultimate-post-image ultp-block-58b15c\"><div class=\"ultp-block-wrapper\"><figure class=\"ultp-image-block-wrapper\"><div class=\"ultp-image-block ultp-image-block-none\"><img decoding=\"async\"  class=\"ultp-image\"  src=\"https:\/\/puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/huicholes-02.webp\" \/><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-8b6914ca alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Un nierika es un objeto que puede ser creado por cualquier creyente y tomar diversas formas. A veces se trata de un tsikuri, esa colorida creaci\u00f3n a la que llaman tambi\u00e9n ojo de dios, figura conformada por uno o varios rombos de estambre hilados sobre cruces de carrizo. Los ojos de dios sirven como protecci\u00f3n y se elaboran particularmente para salvaguardar la salud de los ni\u00f1os. Por cada a\u00f1o de vida, el padre hila un rombo, hasta llegar a cinco, el n\u00famero m\u00e1gico del mundo huichol. Porque as\u00ed como son cincos sus puntos cardinales, cinco son las madres Nakaw\u00e9, cinco los colores del peyote y cinco los del ma\u00edz; cinco las deidades de la lluvia y cinco las, veces que un mara\u2019akame debe peregrinar a Wirikuta, el sitio en Real de Catorce, San Luis Potos\u00ed, donde se re\u00fanen con los dioses para completar su formaci\u00f3n y as\u00ed alcanzar su jerarqu\u00eda.<\/p>\n\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-0cbe2d64\">\n<div  class=\"wp-block-ultimate-post-image ultp-block-5f7cd7\"><div class=\"ultp-block-wrapper\"><figure class=\"ultp-image-block-wrapper\"><div class=\"ultp-image-block ultp-image-block-none\"><img decoding=\"async\"  class=\"ultp-image\"  src=\"https:\/\/puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/huicholes-wixarika-01-scaled-1.webp\" \/><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-5e275658 alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Para su elaboraci\u00f3n, un ojo de dios de car\u00e1cter ritual requiere colores especiales, porque cada color tiene tambi\u00e9n un significado. El negro es el color del Tetei Amara, el Oc\u00e9ano Pac\u00edfico, donde est\u00e1 la serpiente que devora a los hombres; el azul es el color del agua y de la lluvia, y representa al Rapawiyeme, el Lago de Chapala, la regi\u00f3n sur; el rojo simboliza el oriente, la regi\u00f3n de Parietek\u00faa, donde vive el dios peyote. Los colores representan as\u00ed lugares sagrados, dioses espec\u00edficos, peticiones particulares. Los colores que los wixaritari eligen para decorar sus nierikas son, por s\u00ed mismos, el mensaje: a trav\u00e9s de ellos los hombres piden y hablan con sus dioses.<\/p>\n\n<\/div>\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\" id=\"Feeling_color\">Sentir el color<\/h2>\n\n\n<div class=\"gb-container gb-container-f505c6ef alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">El pueblo wix\u00e1rika es, en efecto, un pueblo que vive el color de una forma particular. El color es experiencia vivida, percepci\u00f3n profunda, alegor\u00eda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La elecci\u00f3n de su paleta de colores, de sus juegos visuales, de sus creaciones pl\u00e1sticas, tiene un origen: el peyote, alimento sagrado.<\/p>\n\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-556486ed\">\n<div  class=\"wp-block-ultimate-post-image ultp-block-458770\"><div class=\"ultp-block-wrapper\"><figure class=\"ultp-image-block-wrapper\"><div class=\"ultp-image-block ultp-image-block-none\"><img decoding=\"async\"  class=\"ultp-image\"  src=\"https:\/\/puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/wixarika-art-02.webp\" \/><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-1a78d38a alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">El peyote es una cact\u00e1cea con propiedades alucin\u00f3genas y psicoactivas cuyo consumo influye de manera particular en la<br>percepci\u00f3n visual. As\u00ed, las sensaciones experimentadas durante el consumo ritual del peyote por los huicholes generan una percepci\u00f3n alterada que se vive en colores y a colores.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Durante uno de sus viajes a Wirikuta, el investigador Ram\u00f3n Mata Torres escribi\u00f3: \u201cLos colores son intensos y vivos. Todos se ven claramente en su triunfal surgimiento. Ninguno opaca al otro. Ninguno pierde su intensidad si cambia de lugar. Las l\u00edneas de color, dando nacimiento a m\u00faltiples figuras, flotan en el espacio. Giran libres. \u00a1Nunca he visto tanta maravilla nacida del color! \u00a1Cu\u00e1nta variedad en tanta simplicidad! Verdes, violetas, naranjas, negros, azules, blancos, morados, rojos, guindas, amarillos\u2026\u201d<\/p>\n\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-3c45e4ce\">\n<div  class=\"wp-block-ultimate-post-image ultp-block-b04ffa\"><div class=\"ultp-block-wrapper\"><figure class=\"ultp-image-block-wrapper\"><div class=\"ultp-image-block ultp-image-block-none\"><img decoding=\"async\"  class=\"ultp-image\"  src=\"https:\/\/puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/huicholes-wixarika-40-scaled-1.jpg\" \/><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-f488f765 alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">El arte huichol es el arte del color. Son los colores vividos por el mara\u2019akame que, en el trance del ritual, se comunica con los dioses. De ellos recibe su instrucci\u00f3n, su mandato, y canta lo que ellos le dictan. Es la voz del fuego, de la tierra, de las piedras, del agua, de los \u00e1rboles y del \u00e1guila; es la voz de la triada divina: venado-ma\u00edz-peyote. Cuando el mara\u2019akame canta, surgen la historias del origen, se reviven los rituales, adquieren sentido las im\u00e1genes y fuerza las palabras.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Si un wix\u00e1rika se convierte en mara\u2019akame, es porque es capaz de cantar las voces de los dioses. Poseedor del don de la interpretaci\u00f3n, el mara\u2019akame se encarga, a trav\u00e9s de los sue\u00f1os propios, y tambi\u00e9n de los ajenos, de encontrar los caminos, los pasos a seguir, los ritos que permitir\u00e1n encontrar el ansiado punto de equilibrio, sea \u00e9ste en el terreno de la salud f\u00edsica o la espiritual.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">El poder sanador del mara\u2019akame es un don que se trae de nacimiento, una caracter\u00edstica que, seg\u00fan el costumbre, obliga a quien lo posee a buscar su crecimiento interno y ofrecer su servicio con generosidad. Hay quienes nacen para rezadores, y prestan su voz a los rituales de siembra y cosecha; otros nacen para ser hueseros, y se encargan de atender torceduras y acomodar esqueletos; otros m\u00e1s, para chupadores de pus, y se ocupan de sanar a quienes padecen alguna infecci\u00f3n. Sin embargo, el que nace mara\u2019alzame tiene el poder de todo eso y mucho m\u00e1s. Puede curar diversas enfermedades a trav\u00e9s del humo que extrae de su pipa o haciendo limpias con hierbas y plumas, todo lo cual es tan importante como su labor de cantador.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">El mara\u2019akame canta s\u00f3lo bajo el influjo del peyote, y a veces los cantos se convierten en im\u00e1genes, en dise\u00f1os que cantan con colores las historias de su pueblo. Son ideogramas que se reproducen en los trazos de las ofren\u00ad das, fuente de donde surgen y se recrean el trazo y el color que habitan en las creaciones artesanales del pueblo wix\u00e1rika.<\/p>\n\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-70d17388\">\n<div class=\"gb-container gb-container-8b023d0e\">\n<div  class=\"ultp-post-grid-block wp-block-ultimate-post-post-grid-2 ultp-block-af916f \"><div class=\"ultp-block-wrapper\" ><div class=\"ultp-loading\"><div class=\"ultp-loading-blocks\" style=\"width:100%;height:100%;\"><div style=\"left: 0;top: 0;animation-delay:0s;\"><\/div><div style=\"left: 21px;top: 0;animation-delay:0.125s;\"><\/div><div style=\"left: 42px;top: 0;animation-delay:0.25s;\"><\/div><div style=\"left: 0;top: 21px;animation-delay:0.875s;\"><\/div><div style=\"left: 42px;top: 21px;animation-delay:0.375s;\"><\/div><div style=\"left: 0;top: 42px;animation-delay:0.75s;\"><\/div><div style=\"left: 42px;top: 42px;animation-delay:0.625s;\"><\/div><div style=\"left: 21px;top: 42px;animation-delay:0.5s;\"><\/div><\/div><\/div><div class=\"ultp-block-items-wrap ultp-block-row\"><div class=\"ultp-block-item post-id-13355\"><div class=\"ultp-block-content-wrap ultp-block-content-overlay\"><div class=\"ultp-block-image ultp-block-image-zoomOut ultp-block-image-overlay ultp-block-image-simgleGradient\"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/canopy-los-veranos-2\/\" ><img decoding=\"async\"  loading=\"lazy\" alt=\"Canopy Los Veranos, tour de tirolesas Puerto Vallarta\"  src=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/canopy-los-veranos-870x570.webp\" \/><\/a><\/div><div class=\"ultp-block-content ultp-block-content-bottomPosition\"><div class=\"ultp-block-content-inner\"><h3 class=\"ultp-block-title \"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/canopy-los-veranos-2\/\" >Canopy Los Veranos, tour de tirolesas Puerto Vallarta<\/a><\/h3><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"ultp-block-item post-id-16712\"><div class=\"ultp-block-content-wrap ultp-block-content-overlay\"><div class=\"ultp-block-image ultp-block-image-zoomOut ultp-block-image-overlay ultp-block-image-simgleGradient\"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/los-arcos-malecon-puerto-vallarta\/\" ><img decoding=\"async\"  loading=\"lazy\" alt=\"Los Arcos del Malec\u00f3n en Puerto Vallarta\"  src=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/centro-malecon-los-arcos-mirando-al-sur-870x570.webp\" \/><\/a><\/div><div class=\"ultp-block-content ultp-block-content-bottomPosition\"><div class=\"ultp-block-content-inner\"><h3 class=\"ultp-block-title \"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/los-arcos-malecon-puerto-vallarta\/\" >Los Arcos del Malec\u00f3n en Puerto Vallarta<\/a><\/h3><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"ultp-block-item post-id-16410\"><div class=\"ultp-block-content-wrap ultp-block-content-overlay\"><div class=\"ultp-block-image ultp-block-image-zoomOut ultp-block-image-overlay ultp-block-image-simgleGradient\"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/esculturas-19-lorena-ochoa\/\" ><img decoding=\"async\"  loading=\"lazy\" alt=\"Lorena Ochoa (2012) Octavio Gonz\u00e1lez Guti\u00e9rrez\"  src=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/lorena-ochoa-b-1200x800-1-870x570.webp\" \/><\/a><\/div><div class=\"ultp-block-content ultp-block-content-bottomPosition\"><div class=\"ultp-block-content-inner\"><h3 class=\"ultp-block-title \"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/esculturas-19-lorena-ochoa\/\" >Lorena Ochoa (2012) Octavio Gonz\u00e1lez Guti\u00e9rrez<\/a><\/h3><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"ultp-block-item post-id-14142\"><div class=\"ultp-block-content-wrap ultp-block-content-overlay\"><div class=\"ultp-block-image ultp-block-image-zoomOut ultp-block-image-overlay ultp-block-image-simgleGradient\"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/las-caletas\/\" ><img decoding=\"async\"  loading=\"lazy\" alt=\"Las Caletas, un trozo del para\u00edso\"  src=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/zona-sur-las-caletas-playa-hamacas-laj-1200x802-2-870x570.webp\" \/><\/a><\/div><div class=\"ultp-block-content ultp-block-content-bottomPosition\"><div class=\"ultp-block-content-inner\"><h3 class=\"ultp-block-title \"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/las-caletas\/\" >Las Caletas, un trozo del para\u00edso<\/a><\/h3><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"pagination-block-html\" aria-hidden=\"true\" style=\"display: none;\"><\/div><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\" id=\"Strings_that_capture_time\">L\u00edneas de estambre para capturar el tiempo<\/h2>\n\n\n<div class=\"gb-container gb-container-15838366 alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aunque nierika se refiere a pr\u00e1cticamente todo objeto ritual, originalmente se llam\u00f3 as\u00ed a unas tablillas cuadradas o redondas con un hueco en el centro y recubiertas con estambres de colores formando figuras. Antiguamente se hac\u00edan con hilos de lana te\u00f1ida con tintes naturales. Ya entrado el siglo XX, la lana fue sustituida por hilos de algod\u00f3n y despu\u00e9s por estambres industriales, y, a partir de los a\u00f1os cuarenta, cuando los wixaritari comenzaron a emigrar a las ciudades, los formatos de las tablillas rituales crecieron de tama\u00f1o, la ofrenda se transform\u00f3 en producto artesanal, en creaci\u00f3n para la supervivencia. La modernidad y la necesidad convirtieron en artesan\u00eda lo que originariamente fue un nierika, una ofrenda, un objeto ritual.<\/p>\n\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-f1e4f538\">\n<div  class=\"wp-block-ultimate-post-image ultp-block-115a16\"><div class=\"ultp-block-wrapper\"><figure class=\"ultp-image-block-wrapper\"><div class=\"ultp-image-block ultp-image-block-none\"><img decoding=\"async\"  class=\"ultp-image\"  src=\"https:\/\/puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/huicholes-collage1-s.webp\" \/><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-6c4569f8 alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cuadros de estambre de mediano y gran formato forman hoy parte de importantes colecciones de arte huichol, piezas \u00fanicas creadas por quien, en su calidad de mara\u2019akame, supo convertir en imagen la voz de los dioses. As\u00ed, hay cuadros que narran los mitos originarios, o que retratan las fiestas principales, la vida cotidiana e incluso el poder sanador de un mara\u2019akame; cuadros que explican la magia que habita en el peyote, en el venado, en el ma\u00edz, en el \u00e1guila, en la lluvia, en el sol, en la culebra\u2026<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pero no todas las creaciones artesanales tienen sustento en la visi\u00f3n cosmog\u00f3nica de un mara\u2019akame. Los m\u00e1s son cuadros de estambre copiados por h\u00e1biles artesanos que al reproducir la imagen sin conocimiento de causa transforman la fuerza significante de un nierika en mera decoraci\u00f3n. Son, sin embargo, cuadros donde la imaginaci\u00f3n creadora, libre de su carga reli\u00adgiosa, expresa el equilibrio est\u00e9tico, la expresi\u00f3n pl\u00e1stica de un pueblo acostumbrado a comunicarse con el color, con las l\u00edneas, con las im\u00e1genes figurativas o abstractas de su entorno.<\/p>\n\n<\/div>\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\" id=\"Gourds,_Life_Containers\">Las j\u00edcaras, contenedores de la vida<\/h2>\n\n\n<div class=\"gb-container gb-container-1ef30024 alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">As\u00ed como ocurri\u00f3 con las peque\u00f1as tablillas nieriluu, las rukures, j\u00edcaras cubiertas con cera y hoy decoradas con chaquiras de colores, tambi\u00e9n sufrieron una serie de transformaciones. Antiguamente, a las j\u00edcaras se les pegaban piedritas de hormiguero o semillas de ma\u00edz, frijol o calabaza, pedazos de cristal de roca, cabellos o pedazos de carne de venado, figuras de cera o bolitas de algod\u00f3n. Con cera se dibujaba la figura y luego se iba rellenando hasta plasmar la imagen deseada. Eran siempre representaciones de una petici\u00f3n, de una necesidad, y se depositaban en lugares sagrados con la idea de que \u201cas\u00ed como se bebe el agua de un vaso o se come la comida de un plato, as\u00ed los dioses se beben las peticiones que est\u00e1n en las j\u00edcaras, enter\u00e1ndose m\u00e1s f\u00e1cilmente de lo que el huichol pide.\u201d<\/p>\n\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-3632e348\">\n<div  class=\"wp-block-ultimate-post-image ultp-block-11bead\"><div class=\"ultp-block-wrapper\"><figure class=\"ultp-image-block-wrapper\"><div class=\"ultp-image-block ultp-image-block-none\"><img decoding=\"async\"  class=\"ultp-image\"  src=\"https:\/\/puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/huichol-felino-s.webp\" \/><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-bdbadf1c alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Las j\u00edracas son art\u00edculos utilitarios por antonomasia. Se emplean en todas las ceremonias, lo mismo para preparar la tierra para la siembra que para propiciar una buena cacer\u00eda, lo mismo para recolectar peyote que para hacer tesg\u00fcino, bebida sagrada elaborada a partir de la fermentaci\u00f3n del ma\u00edz y degustada tanto por hombres como por mujeres y ni\u00f1os durante las fiestas principales o mitotes.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hoy, las j\u00edcaras son parte de los productos artesanales m\u00e1s populares del pueblo wix\u00e1rika. S\u00f3lo que los nuevos dise\u00f1os no contienen peticiones, \u00fanicamente el misterio de sus grecas, de sus figuras, de la combinaci\u00f3n de los colores y la aplicada exactitud de las cuentas.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">El uso de la chaquira lleg\u00f3 a la regi\u00f3n wix\u00e1rika con el siglo XX, y desde entonces este insumo tambi\u00e9n ha ido cambiando. A mediados del siglo pasado la chaquira era m\u00e1s grande y sus piezas no pose\u00edan la uniformidad de la chaquira actual. Hoy se les puede encontrar en diferentes tama\u00f1os y en una incre\u00edble diversidad de colores. Hay sin embargo artesanos que crean piezas para coleccionistas a partir del uso de la llamada chaquira checoslovaca, una chaquira diminuta y m\u00e1s cara,\u2019de la que surgen trabajos de la m\u00e1s fina factura.<\/p>\n\n<\/div>\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\" id=\"Hand-Embroidered_Art\">Arte bordado a mano<\/h2>\n\n\n<div class=\"gb-container gb-container-b3216449 alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Con chaquira se elaboran tambi\u00e9n pulseras, gargantillas, bolsos, cinturones y aretes, creados originalmente para complementar la indumentaria tradicional de hombres, mujeres y ni\u00f1os huicholes. En \u00e9sta podemos apreciar c\u00f3mo los bordados en punto de cruz son tambi\u00e9n formas de representaci\u00f3n de su cosmogon\u00eda: ah\u00ed est\u00e1n las grecas, los animales y plantas sagrados, el paisaje del pueblo wix\u00e1rika.<\/p>\n\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-30793469\">\n<div  class=\"wp-block-ultimate-post-image ultp-block-2039c9\"><div class=\"ultp-block-wrapper\"><figure class=\"ultp-image-block-wrapper\"><div class=\"ultp-image-block ultp-image-block-none\"><img decoding=\"async\"  class=\"ultp-image\"  src=\"https:\/\/puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/san-pancho-huichol-motif-tshirts2-s.webp\" \/><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-4e763ed7 alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cuando se observan a detalle los bordados del huerurri, el pantal\u00f3n de manta del hombre huichol, o del hutuni, su camisa larga y abierta a los costados, es posible descubrir un mundo donde cada puntada, cada dise\u00f1o elaborado por las pacientes manos de las bordadoras, la mayor\u00eda de las veces sin patr\u00f3n, recrea la visi\u00f3n del mundo de este pueblo. Es tan importante el papel de \u00e9stas, que incluso existen nierikas que piden a los dioses por un buen bordado.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">As\u00ed, cada artesana o artesano del bordado dota a su creaci\u00f3n de un alma propia, estilizando a su manera elementos comunes. El venado, por ejemplo, encarna la bondad; el \u00e1guila, relacionada con el sol, es el sost\u00e9n del mundo; la serpiente representa la lluvia; el rayo, el movimiento. No todos los elementos poseen un significado divino, pero en cambio son la representaci\u00f3n de lo cotidiano: perros, caballos, gallinas, guajolotes, gusanos, hojas, mariposas y, en fin, un sinf\u00edn de im\u00e1genes aparecen enrique\u00adciendo el conjunto.<\/p>\n\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-e0c92ca6\">\n<div  class=\"wp-block-ultimate-post-image ultp-block-74da4c\"><div class=\"ultp-block-wrapper\"><figure class=\"ultp-image-block-wrapper\"><div class=\"ultp-image-block ultp-image-block-none\"><img decoding=\"async\"  class=\"ultp-image\"  src=\"https:\/\/puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/san-pancho-huichol-motif-tshirts-s.webp\" \/><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-2094d71e alignwide\">\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Con la misma m\u00edstica se elaboran, por ejemplo, las m\u00e1scaras, cuyo uso ritual se restringe a las fiestas de Semana Santa. Son tallas poco elaboradas, algunas decoradas con pintura, otras con barbas hechas de cerdas o crines de caballo. En algunas se incorporan dise\u00f1os rituales, representaciones de dioses principales como Tatei Werika Wimari, el \u00e1guila de dos cabezas que vigila el cielo y la tierra, o el peyote, con sus cinco colores b\u00e1sicos, que son los mismos del ma\u00edz, su alimento principal: amarillo, azul, rojo, blanco y negro.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">En cambio, las m\u00e1scaras decoradas con chaquira son s\u00f3lo artesanales, creadas fundamentalmente para su venta, para el sost\u00e9n de la familia. Lo mismo se puede decir de las tallas en madera, figuras zoomorfas cubiertas con grecas de chaquiras multicolores: jaguares, iguanas; venados, serpientes, modernas y vistosas creaciones de la imaginer\u00eda de un pueblo.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Son \u00e9stos, como todo el arte huichol, mudos pero ricamente visuales testigos de una profunda tradici\u00f3n milenaria convertida en arte multicolor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Por: Alejandra Flores<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">PARA SABER M\u00c1S<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"https:\/\/puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-huicholes\/\">Huicholes y Vallarta<\/a><\/li>\n\n\n\n<li>Alberto Ruy-S\u00e1nchez Lacy: Arte Huichol. M\u00e9xico: Artes de M\u00e9xico y el Mundo, 2005. ISBN 9706831142<\/li>\n\n\n\n<li>Humberto Candia Goyta: Wix\u00e1rika: La expresi\u00f3n cultural artesanal como fundamento de desarrollo. M\u00e9xico: Zapopan, Jalisco: El Colegio de Jalisco, 2002.<\/li>\n\n\n\n<li>Mariana Fres\u00e1n Jim\u00e9nez: Nierika: Una ventana al mundo de los antepasados M\u00e9xico: CONACULTA: FONCA, 2002.<\/li>\n\n\n\n<li>Ram\u00f3n Mata Torres: Vida y arte de los huicholes. M\u00e9xico: Artes de M\u00e9xico. No 161, a\u00f1o XIX, 1960.<\/li>\n\n\n\n<li>Sobre los Huicholes en&nbsp;<a href=\"https:\/\/es.wikipedia.org\/wiki\/Huichol\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Wikipedia<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n\n<\/div>\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\" id=\"Preguntas_habituales\">Preguntas habituales<\/h2>\n\n\n<div class=\"gb-container gb-container-27790dc1\">\n<div class=\"gb-container gb-container-3486e36e\">\n<section id='' \n                class='helpie-faq accordions faq-toggle custom-styles' \n                data-collection='' \n                data-pagination='0' \n                data-search='0' \n                data-pagination-enabled='0'\n                role='region'\n                aria-label='FAQ Section'\n                aria-live='polite'><article class=\"accordion \"><div class='helpie-faq-row'><div class='helpie-faq-col helpie-faq-col-12' ><ul><li class=\"accordion__item \"><div class=\"accordion__header \" \r\n                id=\"accordion-header-post-32993\"\r\n                role=\"button\"\r\n                aria-expanded=\"false\"\r\n                aria-controls=\"accordion-content-post-32993\"\r\n                data-id=\"post-32993\" \r\n                data-item=\"hfaq-post-32993\" data-slug=\"es-bonito-el-centro-de-puerto-vallarta\" \r\n                style=\"background:#005edc;\" \r\n                data-tags=\"\"\r\n                tabindex=\"0\"><div class=\"accordion__title\">\u00bfEs bonito el centro de Puerto Vallarta?<\/div><\/div><div id=\"accordion-content-post-32993\" \r\n                class=\"accordion__body\" \r\n                role=\"region\"\r\n                aria-labelledby=\"accordion-header-post-32993\"\r\n                style=\"background:#FCFCFC;\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u00ed, el <a href=\"https:\/\/puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/atractivos-del-centro-de-puerto-vallarta\/\">centro de Puerto Vallarta<\/a> es una zona excepcionalmente bonita y popular, famosa por su vibrante mezcla de encanto hist\u00f3rico mexicano y un animado ambiente de ciudad costera. Cuenta con un pintoresco centro hist\u00f3rico con calles empedradas, edificios coloridos y la emblem\u00e1tica <a href=\"https:\/\/puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/iglesia-de-nuestra-senora-de-guadalupe\/\">Parroquia de Nuestra Se\u00f1ora de Guadalupe<\/a>. El centro se funde a la perfecci\u00f3n con el pintoresco <a href=\"https:\/\/puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/malecon-de-vallarta\/\">Malec\u00f3n<\/a>, un hermoso paseo mar\u00edtimo bordeado de fascinantes esculturas, tiendas y restaurantes, lo que lo hace perfecto para pasear y disfrutar de las impresionantes vistas al mar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La zona ofrece una excelente variedad de restaurantes, desde locales de lujo hasta aut\u00e9ntica comida callejera, adem\u00e1s de fant\u00e1sticas tiendas y galer\u00edas de arte. Junto al centro principal, al sur del R\u00edo Cuale, se encuentra la popular <a href=\"https:\/\/puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/zona-romantica\/\">Zona Rom\u00e1ntica<\/a>, conocida por su ambiente moderno y su animada vida nocturna. Todo el centro de la ciudad se considera seguro y es muy f\u00e1cil de recorrer a pie, lo que permite a los visitantes explorar f\u00e1cilmente su cautivadora mezcla de cultura, gastronom\u00eda y belleza costera.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Consejo: para vivir una experiencia inolvidable, dir\u00edjase al Malec\u00f3n o a cualquier lugar frente al mar unos 30 minutos antes de la puesta de sol para contemplar la espectacular <a href=\"https:\/\/puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/puestas-de-sol-puerto-vallarta\/\">puesta de sol<\/a> sobre la bah\u00eda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n<\/div><\/li><li class=\"accordion__item \"><div class=\"accordion__header \" \r\n                id=\"accordion-header-post-5395\"\r\n                role=\"button\"\r\n                aria-expanded=\"false\"\r\n                aria-controls=\"accordion-content-post-5395\"\r\n                data-id=\"post-5395\" \r\n                data-item=\"hfaq-post-5395\" data-slug=\"what-is-considered-old-town-in-puerto-vallarta\" \r\n                style=\"background:#005edc;\" \r\n                data-tags=\"\"\r\n                tabindex=\"0\"><div class=\"accordion__title\">\u00bfQu\u00e9 se considera \"Old Town\" en Puerto Vallarta?<\/div><\/div><div id=\"accordion-content-post-5395\" \r\n                class=\"accordion__body\" \r\n                role=\"region\"\r\n                aria-labelledby=\"accordion-header-post-5395\"\r\n                style=\"background:#FCFCFC;\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Lo que en ingl\u00e9s consideran el Old Town es lo que en espa\u00f1ol es conocido como la Zona Rom\u00e1ntica, se considera uno de los sectores m\u00e1s activos de Puerto Vallarta. Se caracteriza por sus pintorescas calles empedradas, sus edificios de estilo &#8220;Vallarta&#8221; y fachadas blancas, sus techos de tejas rojas y una inquieta y colorida mezcla de tiendas, galer\u00edas, restaurantes y bares. Enclavada entre las monta\u00f1as de la Sierra Madre y la Bah\u00eda de Banderas, la Zona Rom\u00e1ntica tiene el encanto de un pueblo mexicano tradicional, con su arquitectura vallartense y su ritmo m\u00e1s lento en comparaci\u00f3n con el resto de Puerto Vallarta. Su ambiente rom\u00e1ntico se debe a la belleza natural de la zona, sus caf\u00e9s al aire libre y sus encantadoras tiendas y negocios. Old Town ofrece a los visitantes el sabor de un aut\u00e9ntico barrio mexicano.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n<\/div><\/li><\/ul><\/div><\/div><\/article><\/section>\n\n<\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-0a94b8cf\">\n<div class=\"gb-container gb-container-5f85b37c\">\n\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-8f761849 wp-block-columns-is-layout-flex\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\"><div  class=\"wp-block-ultimate-post-image ultp-block-e2bf80\"><div class=\"ultp-block-wrapper\"><figure class=\"ultp-image-block-wrapper\"><div class=\"ultp-image-block ultp-image-block-none\"><img decoding=\"async\"  class=\"ultp-image\"  alt=\"Image Not Found\"  src=\"https:\/\/puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/tours-banner-pvnet-23-1.jpg\" \/><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong><strong>Reserva tours y ap\u00f3yanos<\/strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-ultimate-post-advanced-list ultp-block-a7fd43\"><ul class=\"ultp-list-wrapper ultp-list-layout1\">\n<li class=\"wp-block-ultimate-post-list ultp-block-70a559\"><div class=\"ultp-list-content\"><div class=\"ultp-listicon-bg\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 48 48\"><g><path d=\"M24 4.1A19.9 19.9 0 1 1 4.1 24 19.922 19.922 0 0 1 24 4.1M24 0a24 24 0 1 0 24 24A24 24 0 0 0 24 0\"><\/path><path d=\"M20.333 32.836a2.258 2.258 0 0 1-1.6-.664l-6.179-6.178a2.05 2.05 0 0 1 2.9-2.9l4.885 4.884 12.217-12.216a2.05 2.05 0 0 1 2.9 2.9l-13.51 13.51a2.259 2.259 0 0 1-1.6.664\"><\/path><\/g><\/svg><\/div><div class=\"ultp-list-title\">Los mejores precios<\/div><\/div><\/li>\n\n\n\n<li class=\"wp-block-ultimate-post-list ultp-block-06bd35\"><div class=\"ultp-list-content\"><div class=\"ultp-listicon-bg\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 48 48\"><g><path d=\"M24 4.1A19.9 19.9 0 1 1 4.1 24 19.922 19.922 0 0 1 24 4.1M24 0a24 24 0 1 0 24 24A24 24 0 0 0 24 0\"><\/path><path d=\"M20.333 32.836a2.258 2.258 0 0 1-1.6-.664l-6.179-6.178a2.05 2.05 0 0 1 2.9-2.9l4.885 4.884 12.217-12.216a2.05 2.05 0 0 1 2.9 2.9l-13.51 13.51a2.259 2.259 0 0 1-1.6.664\"><\/path><\/g><\/svg><\/div><div class=\"ultp-list-title\">100% Soporte local<\/div><\/div><\/li>\n\n\n\n<li class=\"wp-block-ultimate-post-list ultp-block-31a255\"><div class=\"ultp-list-content\"><div class=\"ultp-listicon-bg\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 48 48\"><g><path d=\"M24 4.1A19.9 19.9 0 1 1 4.1 24 19.922 19.922 0 0 1 24 4.1M24 0a24 24 0 1 0 24 24A24 24 0 0 0 24 0\"><\/path><path d=\"M20.333 32.836a2.258 2.258 0 0 1-1.6-.664l-6.179-6.178a2.05 2.05 0 0 1 2.9-2.9l4.885 4.884 12.217-12.216a2.05 2.05 0 0 1 2.9 2.9l-13.51 13.51a2.259 2.259 0 0 1-1.6.664\"><\/path><\/g><\/svg><\/div><div class=\"ultp-list-title\">2+ d\u00e9cadas de experiencia en PV<\/div><\/div><\/li>\n<\/ul><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-essential-blocks-button\"><div class=\"eb-parent-wrapper eb-parent-eb-button-lc30e \"><div class=\"eb-button-wrapper eb-button-alignment eb-button-lc30e\"><div class=\"eb-button\"><a class=\"eb-button-anchor\" href=\"https:\/\/fareharbor.com\/embeds\/book\/puertovallartanet\/?full-items=yes&amp;u=2f9380df-9b34-4309-af22-6b69bd81e150&amp;from-ssl=yes&amp;ga4t=&amp;g4=yes&amp;cp=no&amp;csp=no&amp;back=https%3A%2F%2Fpuertovallarta.net%2Ffast_facts%2Fabout-jalisco%2F&amp;language=en-us\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><i icon=\"fas fa-ship\" class=\"fas fa-ship eb-button-icon eb-button-icon-left hvr-icon\"><\/i><strong>\u00a1Reserva tours en l\u00ednea!<\/strong><\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\"><div  class=\"wp-block-ultimate-post-image ultp-block-5076e4\"><div class=\"ultp-block-wrapper\"><figure class=\"ultp-image-block-wrapper\"><div class=\"ultp-image-block ultp-image-block-none\"><img decoding=\"async\"  class=\"ultp-image\"  alt=\"The Boy on the Seahorse\"  src=\"https:\/\/puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/Los-muertos-beach-seahorse-statue-las-pilitas-b-1200x800-1.webp\" \/><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong>Bolet\u00edn de Puerto Vallarta<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-ultimate-post-advanced-list ultp-block-432848\"><ul class=\"ultp-list-wrapper ultp-list-layout1\">\n<li class=\"wp-block-ultimate-post-list ultp-block-8bfd07\"><div class=\"ultp-list-content\"><div class=\"ultp-listicon-bg\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" enable-background=\"new 0 0 53.76 53.76\" version=\"1.1\" viewBox=\"0 0 53.76 53.76\"><g transform=\"matrix(-1 3.6739e-16 -3.6739e-16 -1 53.76 53.76)\"><path class=\"active-path\" d=\"M44.574,53.76L9.186,26.88L44.574,0V53.76z M13.044,26.88l29.194,22.172V4.709L13.044,26.88z\" data-original=\"#000000\"><\/path><\/g><\/svg><\/div><div class=\"ultp-list-title\">Informaci\u00f3n nueva cada 2 semanas<\/div><\/div><\/li>\n\n\n\n<li class=\"wp-block-ultimate-post-list ultp-block-ee8f32\"><div class=\"ultp-list-content\"><div class=\"ultp-listicon-bg\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" enable-background=\"new 0 0 53.76 53.76\" version=\"1.1\" viewBox=\"0 0 53.76 53.76\"><g transform=\"matrix(-1 3.6739e-16 -3.6739e-16 -1 53.76 53.76)\"><path class=\"active-path\" d=\"M44.574,53.76L9.186,26.88L44.574,0V53.76z M13.044,26.88l29.194,22.172V4.709L13.044,26.88z\" data-original=\"#000000\"><\/path><\/g><\/svg><\/div><div class=\"ultp-list-title\">Contenido gratis, noticias, videos<\/div><\/div><\/li>\n\n\n\n<li class=\"wp-block-ultimate-post-list ultp-block-a86fc1\"><div class=\"ultp-list-content\"><div class=\"ultp-listicon-bg\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" enable-background=\"new 0 0 53.76 53.76\" version=\"1.1\" viewBox=\"0 0 53.76 53.76\"><g transform=\"matrix(-1 3.6739e-16 -3.6739e-16 -1 53.76 53.76)\"><path class=\"active-path\" d=\"M44.574,53.76L9.186,26.88L44.574,0V53.76z M13.044,26.88l29.194,22.172V4.709L13.044,26.88z\" data-original=\"#000000\"><\/path><\/g><\/svg><\/div><div class=\"ultp-list-title\">Cancela tu suscripci\u00f3n en cualquier momento<\/div><\/div><\/li>\n<\/ul><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-essential-blocks-button\"><div class=\"eb-parent-wrapper eb-parent-eb-button-tj90g \"><div class=\"eb-button-wrapper eb-button-alignment eb-button-tj90g\"><div class=\"eb-button\"><a class=\"eb-button-anchor\" href=\"https:\/\/puertovallarta.net\/news\/newsletter\/\" rel=\"noopener\"><i icon=\"far fa-newspaper\" class=\"far fa-newspaper eb-button-icon eb-button-icon-left hvr-icon\"><\/i><strong>\u00a1Suscribete ahora!<\/strong><\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow\"><div  class=\"wp-block-ultimate-post-image ultp-block-624b4f\"><div class=\"ultp-block-wrapper\"><figure class=\"ultp-image-block-wrapper\"><div class=\"ultp-image-block ultp-image-block-none\"><img decoding=\"async\"  class=\"ultp-image\"  alt=\"Discover the beauty of Puerto Vallarta with our hotels\"  src=\"https:\/\/puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/Discover-the-beauty-of-Puerto-Vallarta-with-our-hotels.png\" \/><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong><strong>Cont\u00e1ctanos por WhatsApp<\/strong><\/strong><\/h5>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-ultimate-post-advanced-list ultp-block-f10905\"><ul class=\"ultp-list-wrapper ultp-list-layout1\">\n<li class=\"wp-block-ultimate-post-list ultp-block-52d52a\"><div class=\"ultp-list-content\"><div class=\"ultp-listicon-bg\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 44 44.26\"><path d=\"M22.311 0A21.555 21.555 0 0 0 .798 21.6a22.259 22.259 0 0 0 3.01 11.067l-3.807 11.6 11.951-3.805A21.656 21.656 0 0 0 44 21.517 21.687 21.687 0 0 0 22.311 0m10.637 29.915a5.156 5.156 0 0 1-3.487 2.414c-4.559.983-9.387-2.593-12.338-5.633a22.894 22.894 0 0 1-5.275-8.046c-.983-2.861.358-8.583 4.381-7.689.984.179 1.163 1.073 1.431 1.878.447 1.162.8 2.235 1.251 3.4a1.514 1.514 0 0 1 0 .894c-.357.805-1.162 1.341-1.7 2.056-.805 1.252 2.324 4.292 3.218 5.1 1.163 1.072 2.951 2.682 4.56 2.861.894.089 2.056-1.7 2.5-2.325.358-.447.626-.536 1.073-.358 1.52.626 2.951 1.52 4.47 2.325a.811.811 0 0 1 .537.983 3.565 3.565 0 0 1-.626 2.146\"><\/path><\/svg><\/div><div class=\"ultp-list-title\">Habla con nuestro experto en reservas<\/div><\/div><\/li>\n\n\n\n<li class=\"wp-block-ultimate-post-list ultp-block-8fe172\"><div class=\"ultp-list-content\"><div class=\"ultp-listicon-bg\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 44 44.26\"><path d=\"M22.311 0A21.555 21.555 0 0 0 .798 21.6a22.259 22.259 0 0 0 3.01 11.067l-3.807 11.6 11.951-3.805A21.656 21.656 0 0 0 44 21.517 21.687 21.687 0 0 0 22.311 0m10.637 29.915a5.156 5.156 0 0 1-3.487 2.414c-4.559.983-9.387-2.593-12.338-5.633a22.894 22.894 0 0 1-5.275-8.046c-.983-2.861.358-8.583 4.381-7.689.984.179 1.163 1.073 1.431 1.878.447 1.162.8 2.235 1.251 3.4a1.514 1.514 0 0 1 0 .894c-.357.805-1.162 1.341-1.7 2.056-.805 1.252 2.324 4.292 3.218 5.1 1.163 1.072 2.951 2.682 4.56 2.861.894.089 2.056-1.7 2.5-2.325.358-.447.626-.536 1.073-.358 1.52.626 2.951 1.52 4.47 2.325a.811.811 0 0 1 .537.983 3.565 3.565 0 0 1-.626 2.146\"><\/path><\/svg><\/div><div class=\"ultp-list-title\">Soporte humano y local<\/div><\/div><\/li>\n\n\n\n<li class=\"wp-block-ultimate-post-list ultp-block-8e7013\"><div class=\"ultp-list-content\"><div class=\"ultp-listicon-bg\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 44 44.26\"><path d=\"M22.311 0A21.555 21.555 0 0 0 .798 21.6a22.259 22.259 0 0 0 3.01 11.067l-3.807 11.6 11.951-3.805A21.656 21.656 0 0 0 44 21.517 21.687 21.687 0 0 0 22.311 0m10.637 29.915a5.156 5.156 0 0 1-3.487 2.414c-4.559.983-9.387-2.593-12.338-5.633a22.894 22.894 0 0 1-5.275-8.046c-.983-2.861.358-8.583 4.381-7.689.984.179 1.163 1.073 1.431 1.878.447 1.162.8 2.235 1.251 3.4a1.514 1.514 0 0 1 0 .894c-.357.805-1.162 1.341-1.7 2.056-.805 1.252 2.324 4.292 3.218 5.1 1.163 1.072 2.951 2.682 4.56 2.861.894.089 2.056-1.7 2.5-2.325.358-.447.626-.536 1.073-.358 1.52.626 2.951 1.52 4.47 2.325a.811.811 0 0 1 .537.983 3.565 3.565 0 0 1-.626 2.146\"><\/path><\/svg><\/div><div class=\"ultp-list-title\">Reserva tours, hoteles, traslado y m\u00e1s<\/div><\/div><\/li>\n<\/ul><\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-essential-blocks-button\"><div class=\"eb-parent-wrapper eb-parent-eb-button-dc67i \"><div class=\"eb-button-wrapper eb-button-alignment eb-button-dc67i\"><div class=\"eb-button\"><a class=\"eb-button-anchor\" href=\"https:\/\/wa.me\/523221435305\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><i icon=\"fab fa-whatsapp\" class=\"fab fa-whatsapp eb-button-icon eb-button-icon-left hvr-icon\"><\/i><strong>Cont\u00e1ctanos<\/strong><\/a><\/div><\/div><\/div><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n<\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-0e97ff71\">\n<div class=\"gb-container gb-container-7e09c6ba\">\n\n<div class=\"wp-block-group is-nowrap is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-8f761849 wp-block-group-is-layout-flex\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00daltima modificaci\u00f3n:<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-post-date__modified-date wp-block-post-date\"><time datetime=\"2025-08-08T23:10:30-05:00\">Ago 8, 2025<\/time><\/div><\/div>\n\n\n<div class=\"taxonomy-category wp-block-post-terms has-background has-base-background-color\"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/categoria\/arte-y-cultura\/\" rel=\"tag\">Arte y Cultura<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/categoria\/historia\/\" rel=\"tag\">Historia<\/a><\/div>\n\n\n<div style=\"height:30px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n<div class=\"taxonomy-post_tag wp-block-post-terms\"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/tag\/arte-y-galerias\/\" rel=\"tag\">Arte y Galer\u00edas<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/tag\/cultura\/\" rel=\"tag\">Cultura<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/tag\/cultura-vallarta-mexico\/\" rel=\"tag\">Cultura de Vallarta y M\u00e9xico<\/a><span class=\"wp-block-post-terms__separator\">, <\/span><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/tag\/sitios-herencia-historica\/\" rel=\"tag\">Sitios y Herencia Hist\u00f3rica<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-34759634\">\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\">Comparte este art\u00edculo \u00a1escoge tu plataforma preferida!<\/p>\n\n\n<div\n    class=\"root-eb-social-share-lzify wp-block-essential-blocks-social-share\">\n    <div class=\"eb-parent-wrapper eb-parent-eb-social-share-lzify\">\n        <div\n            class=\"eb-social-share-lzify eb-social-share-wrapper\">\n            <ul class=\"eb-social-shares\">\n                                    <li>\n                        <a class=\"facebook-f-original \"\n                            href=https:\/\/www.facebook.com\/sharer\/sharer.php?u=https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/                            target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener noreferrer\">\n                            <i class=\"fab fa-facebook-f hvr-icon eb-social-share-icon\"><\/i>                                                    <\/a>\n                    <\/li>\n                                    <li>\n                        <a class=\"twitter-original \"\n                            href=https:\/\/twitter.com\/share?text=Arte%20Wix\u00e1rika,%20Tradici\u00f3n%20y%20Color&#038;url=https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/                            target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener noreferrer\">\n                            <i class=\"fab fa-twitter hvr-icon eb-social-share-icon\"><\/i>                                                    <\/a>\n                    <\/li>\n                                    <li>\n                        <a class=\"linkedin-in-original \"\n                            href=https:\/\/www.linkedin.com\/shareArticle?title=Arte%20Wix\u00e1rika,%20Tradici\u00f3n%20y%20Color&#038;url=https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/&#038;mini=true                            target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener noreferrer\">\n                            <i class=\"fab fa-linkedin-in hvr-icon eb-social-share-icon\"><\/i>                                                    <\/a>\n                    <\/li>\n                                    <li>\n                        <a class=\"whatsapp-original \"\n                            href=https:\/\/api.whatsapp.com\/send?text=Arte%20Wix\u00e1rika,%20Tradici\u00f3n%20y%20Color%20https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/                            target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener noreferrer\">\n                            <i class=\"fab fa-whatsapp hvr-icon eb-social-share-icon\"><\/i>                                                    <\/a>\n                    <\/li>\n                                    <li>\n                        <a class=\"pinterest-original \"\n                            href=https:\/\/pinterest.com\/pin\/create\/button\/?url=https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/                            target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener noreferrer\">\n                            <i class=\"fab fa-pinterest hvr-icon eb-social-share-icon\"><\/i>                                                    <\/a>\n                    <\/li>\n                                    <li>\n                        <a class=\"envelope-original \"\n                            href=mailto:?subject=Arte%20Wix\u00e1rika,%20Tradici\u00f3n%20y%20Color&#038;body=https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/                            target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener noreferrer\">\n                            <i class=\"fas fa-envelope hvr-icon eb-social-share-icon\"><\/i>                                                    <\/a>\n                    <\/li>\n                            <\/ul>\n        <\/div>\n    <\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n<div class=\"gb-container gb-container-51b9f657\">\n<div class=\"gb-container gb-container-f2b6cc6e\">\n<div  class=\"ultp-post-grid-block wp-block-ultimate-post-post-grid-6 ultp-block-6c52c5\"><div class=\"ultp-block-wrapper\"><div class=\"ultp-loading\"><div class=\"ultp-loading-blocks\" style=\"width:100%;height:100%;\"><div style=\"left: 0;top: 0;animation-delay:0s;\"><\/div><div style=\"left: 21px;top: 0;animation-delay:0.125s;\"><\/div><div style=\"left: 42px;top: 0;animation-delay:0.25s;\"><\/div><div style=\"left: 0;top: 21px;animation-delay:0.875s;\"><\/div><div style=\"left: 42px;top: 21px;animation-delay:0.375s;\"><\/div><div style=\"left: 0;top: 42px;animation-delay:0.75s;\"><\/div><div style=\"left: 42px;top: 42px;animation-delay:0.625s;\"><\/div><div style=\"left: 21px;top: 42px;animation-delay:0.5s;\"><\/div><\/div><\/div><div class=\"ultp-block-items-wrap ultp-block-row ultp-layout2 ultp-block-content-false\"><div class=\"ultp-block-item post-id-35782 ultp-block-item-0\"><div class=\"ultp-block-content-wrap ultp-block-content-overlay\"><div class=\"ultp-block-image ultp-block-image-zoomIn ultp-block-image-overlay ultp-block-image-simgleGradient\"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/bahia-de-banderas-mapa-pueblos-guia\/\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\"  loading=\"lazy\"  alt=\"La Gu\u00eda Definitiva de los Pueblos de Bah\u00eda de Banderas (2026)\" src=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/playa-la-cocina-embarcadero-anclote-punta-de-mita-drone-870x570.jpg\" \/><\/a><\/div><div class=\"ultp-block-content ultp-block-content-bottomPosition\"><div class=\"ultp-block-content-inner\"><div class=\"ultp-block-meta ultp-block-meta-dot ultp-block-meta-icon\"><span class=\"ultp-block-date ultp-block-meta-element\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 24 24\">\n  <path stroke=\"currentColor\" stroke-linecap=\"round\" stroke-linejoin=\"round\" stroke-width=\"1.5\" d=\"M3 5.5a2 2 0 0 1 2-2h14a2 2 0 0 1 2 2v14a2 2 0 0 1-2 2H5a2 2 0 0 1-2-2v-14ZM8 2v3m8-3v3M3 9h18\"\/>\n<\/svg>\nMar 23, 2026<\/span><\/div><h3 class=\"ultp-block-title \"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/bahia-de-banderas-mapa-pueblos-guia\/\" target=\"_blank\">La Gu\u00eda Definitiva de los Pueblos de Bah\u00eda de Banderas (2026)<\/a><\/h3><div class=\"ultp-block-readmore\"><a aria-label=\"La Gu\u00eda Definitiva de los Pueblos de Bah\u00eda de Banderas (2026)\" href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/bahia-de-banderas-mapa-pueblos-guia\/\" target=\"_blank\">Read more<svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 24 24\">\n  <path stroke=\"currentColor\" stroke-linecap=\"round\" stroke-linejoin=\"round\" stroke-width=\"1.5\" d=\"m9 18 6-6-6-6\"\/>\n<\/svg>\n<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"ultp-block-item post-id-30378 ultp-block-item-1\"><div class=\"ultp-block-content-wrap ultp-block-content-overlay\"><div class=\"ultp-block-image ultp-block-image-zoomIn ultp-block-image-overlay ultp-block-image-simgleGradient\"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/viajes-en-barco\/\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\"  loading=\"lazy\"  alt=\"Barcos, excursiones y charters en Vallarta\" src=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/majahuitas-jalisco-01-870x570.webp\" \/><\/a><\/div><div class=\"ultp-block-content ultp-block-content-bottomPosition\"><div class=\"ultp-block-content-inner\"><div class=\"ultp-block-meta ultp-block-meta-dot ultp-block-meta-icon\"><span class=\"ultp-block-date ultp-block-meta-element\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 24 24\">\n  <path stroke=\"currentColor\" stroke-linecap=\"round\" stroke-linejoin=\"round\" stroke-width=\"1.5\" d=\"M3 5.5a2 2 0 0 1 2-2h14a2 2 0 0 1 2 2v14a2 2 0 0 1-2 2H5a2 2 0 0 1-2-2v-14ZM8 2v3m8-3v3M3 9h18\"\/>\n<\/svg>\nAgo 11, 2024<\/span><\/div><h3 class=\"ultp-block-title \"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/viajes-en-barco\/\" target=\"_blank\">Barcos, excursiones y charters en Vallarta<\/a><\/h3><div class=\"ultp-block-readmore\"><a aria-label=\"Barcos, excursiones y charters en Vallarta\" href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/viajes-en-barco\/\" target=\"_blank\">Read more<svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 24 24\">\n  <path stroke=\"currentColor\" stroke-linecap=\"round\" stroke-linejoin=\"round\" stroke-width=\"1.5\" d=\"m9 18 6-6-6-6\"\/>\n<\/svg>\n<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"ultp-block-item post-id-17167 ultp-block-item-2\"><div class=\"ultp-block-content-wrap ultp-block-content-overlay\"><div class=\"ultp-block-image ultp-block-image-zoomIn ultp-block-image-overlay ultp-block-image-simgleGradient\"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/yelapa\/\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\"  loading=\"lazy\"  alt=\"Playa y Pueblo de Yelapa, Jalisco, M\u00e9xico, un escondite maravilloso\" src=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/yelapa-mexico-4135-1-870x570.webp\" \/><\/a><\/div><div class=\"ultp-block-content ultp-block-content-bottomPosition\"><div class=\"ultp-block-content-inner\"><div class=\"ultp-block-meta ultp-block-meta-dot ultp-block-meta-icon\"><span class=\"ultp-block-date ultp-block-meta-element\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 24 24\">\n  <path stroke=\"currentColor\" stroke-linecap=\"round\" stroke-linejoin=\"round\" stroke-width=\"1.5\" d=\"M3 5.5a2 2 0 0 1 2-2h14a2 2 0 0 1 2 2v14a2 2 0 0 1-2 2H5a2 2 0 0 1-2-2v-14ZM8 2v3m8-3v3M3 9h18\"\/>\n<\/svg>\nAbr 30, 2024<\/span><\/div><h3 class=\"ultp-block-title \"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/yelapa\/\" target=\"_blank\">Playa y Pueblo de Yelapa, Jalisco, M\u00e9xico, un escondite maravilloso<\/a><\/h3><div class=\"ultp-block-readmore\"><a aria-label=\"Playa y Pueblo de Yelapa, Jalisco, M\u00e9xico, un escondite maravilloso\" href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/yelapa\/\" target=\"_blank\">Read more<svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 24 24\">\n  <path stroke=\"currentColor\" stroke-linecap=\"round\" stroke-linejoin=\"round\" stroke-width=\"1.5\" d=\"m9 18 6-6-6-6\"\/>\n<\/svg>\n<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"ultp-block-item post-id-17133 ultp-block-item-3\"><div class=\"ultp-block-content-wrap ultp-block-content-overlay\"><div class=\"ultp-block-image ultp-block-image-zoomIn ultp-block-image-overlay ultp-block-image-simgleGradient\"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\"  loading=\"lazy\"  alt=\"Arte Wix\u00e1rika, Tradici\u00f3n y Color\" src=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/huicholes-wixarika-40-scaled-1-870x570.jpg\" \/><\/a><\/div><div class=\"ultp-block-content ultp-block-content-bottomPosition\"><div class=\"ultp-block-content-inner\"><div class=\"ultp-block-meta ultp-block-meta-dot ultp-block-meta-icon\"><span class=\"ultp-block-date ultp-block-meta-element\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 24 24\">\n  <path stroke=\"currentColor\" stroke-linecap=\"round\" stroke-linejoin=\"round\" stroke-width=\"1.5\" d=\"M3 5.5a2 2 0 0 1 2-2h14a2 2 0 0 1 2 2v14a2 2 0 0 1-2 2H5a2 2 0 0 1-2-2v-14ZM8 2v3m8-3v3M3 9h18\"\/>\n<\/svg>\nAbr 30, 2024<\/span><\/div><h3 class=\"ultp-block-title \"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/\" target=\"_blank\">Arte Wix\u00e1rika, Tradici\u00f3n y Color<\/a><\/h3><div class=\"ultp-block-readmore\"><a aria-label=\"Arte Wix\u00e1rika, Tradici\u00f3n y Color\" href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/\" target=\"_blank\">Read more<svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 24 24\">\n  <path stroke=\"currentColor\" stroke-linecap=\"round\" stroke-linejoin=\"round\" stroke-width=\"1.5\" d=\"m9 18 6-6-6-6\"\/>\n<\/svg>\n<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"ultp-block-item post-id-17114 ultp-block-item-4\"><div class=\"ultp-block-content-wrap ultp-block-content-overlay\"><div class=\"ultp-block-image ultp-block-image-zoomIn ultp-block-image-overlay ultp-block-image-simgleGradient\"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-huicholes\/\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\"  loading=\"lazy\"  alt=\"Descubre los Wix\u00e1rika en Puerto Vallarta\" src=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/venado-huichol-870x570.webp\" \/><\/a><\/div><div class=\"ultp-block-content ultp-block-content-bottomPosition\"><div class=\"ultp-block-content-inner\"><div class=\"ultp-block-meta ultp-block-meta-dot ultp-block-meta-icon\"><span class=\"ultp-block-date ultp-block-meta-element\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 24 24\">\n  <path stroke=\"currentColor\" stroke-linecap=\"round\" stroke-linejoin=\"round\" stroke-width=\"1.5\" d=\"M3 5.5a2 2 0 0 1 2-2h14a2 2 0 0 1 2 2v14a2 2 0 0 1-2 2H5a2 2 0 0 1-2-2v-14ZM8 2v3m8-3v3M3 9h18\"\/>\n<\/svg>\nAbr 30, 2024<\/span><\/div><h3 class=\"ultp-block-title \"><a href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-huicholes\/\" target=\"_blank\">Descubre los Wix\u00e1rika en Puerto Vallarta<\/a><\/h3><div class=\"ultp-block-readmore\"><a aria-label=\"Descubre los Wix\u00e1rika en Puerto Vallarta\" href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-huicholes\/\" target=\"_blank\">Read more<svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" fill=\"none\" viewBox=\"0 0 24 24\">\n  <path stroke=\"currentColor\" stroke-linecap=\"round\" stroke-linejoin=\"round\" stroke-width=\"1.5\" d=\"m9 18 6-6-6-6\"\/>\n<\/svg>\n<\/a><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><span style='display: none;' class='ultp-current-unique-posts' data-ultp-unique-ids= {\"group2\":[35782,30378,17167,17133,17114]} data-current-unique-posts= [35782,30378,17167,17133,17114]> <\/span><\/div><\/div><div class=\"pagination-block-html\" aria-hidden=\"true\" style=\"display: none;\"><\/div><\/div>\n<\/div>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ciervo Dise\u00f1os Wix\u00e1rika\/Huichol Resumen Introducci\u00f3n En la zona meridional de la Sierra Madre Occidental se encuentra la regi\u00f3n conocida como el Gran Nayar. Ah\u00ed, a ambos lados del ca\u00f1\u00f3n del R\u00edo Chapalagana, entre desiertos, monta\u00f1as y valles que unen los estados de Jalisco, Nayarit, Durango y Zacatecas, habitan los huicholes, uno de los grupos ind\u00edgenas &#8230; <a title=\"Arte Wix\u00e1rika, Tradici\u00f3n y Color\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/\" aria-label=\"Leer m\u00e1s sobre Arte Wix\u00e1rika, Tradici\u00f3n y Color\">Averigua m\u00e1s<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12927,"menu_order":0,"template":"","format":"standard","categories":[130,250],"tags":[731,334,685,681],"class_list":["post-17133","what-to-do","type-what-to-do","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arte-y-cultura","category-historia","tag-arte-y-galerias","tag-cultura","tag-cultura-vallarta-mexico","tag-sitios-herencia-historica"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.3 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Arte Wix\u00e1rika, Tradici\u00f3n y Color - Puerto Vallarta Net<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"En el ca\u00f1\u00f3n del R\u00edo Chapalagana, entre desiertos, monta\u00f1as y valles habitan los huicholes (wix\u00e1rika), uno de los grupos ind\u00edgenas m\u00e1s importantes de M\u00e9xico.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_MX\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Arte Wix\u00e1rika, Tradici\u00f3n y Color - Puerto Vallarta Net\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"En el ca\u00f1\u00f3n del R\u00edo Chapalagana, entre desiertos, monta\u00f1as y valles habitan los huicholes (wix\u00e1rika), uno de los grupos ind\u00edgenas m\u00e1s importantes de M\u00e9xico.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Puerto Vallarta Net\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/puerto.vallarta.jalisco.mexico\/\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-08-08T23:10:30+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/huicholes-wixarika-40-scaled-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1602\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@puertovallarta2\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Tiempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"12 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/que-hacer\\\/wixarika-arte-tradicion-color\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/que-hacer\\\/wixarika-arte-tradicion-color\\\/\",\"name\":\"Arte Wix\u00e1rika, Tradici\u00f3n y Color - Puerto Vallarta Net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/que-hacer\\\/wixarika-arte-tradicion-color\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/que-hacer\\\/wixarika-arte-tradicion-color\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/huicholes-wixarika-40-scaled-1.jpg\",\"datePublished\":\"2024-04-30T03:00:55+00:00\",\"dateModified\":\"2025-08-08T23:10:30+00:00\",\"description\":\"En el ca\u00f1\u00f3n del R\u00edo Chapalagana, entre desiertos, monta\u00f1as y valles habitan los huicholes (wix\u00e1rika), uno de los grupos ind\u00edgenas m\u00e1s importantes de M\u00e9xico.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/que-hacer\\\/wixarika-arte-tradicion-color\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/que-hacer\\\/wixarika-arte-tradicion-color\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/que-hacer\\\/wixarika-arte-tradicion-color\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/huicholes-wixarika-40-scaled-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/huicholes-wixarika-40-scaled-1.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1602},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/que-hacer\\\/wixarika-arte-tradicion-color\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Inicio\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Arte Wix\u00e1rika, Tradici\u00f3n y Color\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/\",\"name\":\"Puerto Vallarta Net\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/#organization\",\"name\":\"Puerto Vallarta Jalisco M\u00e9xico gu\u00eda de viajes\",\"alternateName\":\"Puerto Vallarta\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/Isologo-Full-Color-Big.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/Isologo-Full-Color-Big.png\",\"width\":1200,\"height\":241,\"caption\":\"Puerto Vallarta Jalisco M\u00e9xico gu\u00eda de viajes\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.puertovallarta.net\\\/espanol\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/puerto.vallarta.jalisco.mexico\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/puertovallarta2\",\"https:\\\/\\\/www.youtube.com\\\/channel\\\/UChg7y8D0-hnR4odYCnLNalQ\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.pinterest.com\\\/puertovallarta\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/puertovallartamexico\\\/\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Arte Wix\u00e1rika, Tradici\u00f3n y Color - Puerto Vallarta Net","description":"En el ca\u00f1\u00f3n del R\u00edo Chapalagana, entre desiertos, monta\u00f1as y valles habitan los huicholes (wix\u00e1rika), uno de los grupos ind\u00edgenas m\u00e1s importantes de M\u00e9xico.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/","og_locale":"es_MX","og_type":"article","og_title":"Arte Wix\u00e1rika, Tradici\u00f3n y Color - Puerto Vallarta Net","og_description":"En el ca\u00f1\u00f3n del R\u00edo Chapalagana, entre desiertos, monta\u00f1as y valles habitan los huicholes (wix\u00e1rika), uno de los grupos ind\u00edgenas m\u00e1s importantes de M\u00e9xico.","og_url":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/","og_site_name":"Puerto Vallarta Net","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/puerto.vallarta.jalisco.mexico\/","article_modified_time":"2025-08-08T23:10:30+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1602,"url":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/huicholes-wixarika-40-scaled-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_site":"@puertovallarta2","twitter_misc":{"Tiempo de lectura":"12 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/","url":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/","name":"Arte Wix\u00e1rika, Tradici\u00f3n y Color - Puerto Vallarta Net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/huicholes-wixarika-40-scaled-1.jpg","datePublished":"2024-04-30T03:00:55+00:00","dateModified":"2025-08-08T23:10:30+00:00","description":"En el ca\u00f1\u00f3n del R\u00edo Chapalagana, entre desiertos, monta\u00f1as y valles habitan los huicholes (wix\u00e1rika), uno de los grupos ind\u00edgenas m\u00e1s importantes de M\u00e9xico.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/huicholes-wixarika-40-scaled-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/huicholes-wixarika-40-scaled-1.jpg","width":2560,"height":1602},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/que-hacer\/wixarika-arte-tradicion-color\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Inicio","item":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Arte Wix\u00e1rika, Tradici\u00f3n y Color"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/#website","url":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/","name":"Puerto Vallarta Net","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/#organization","name":"Puerto Vallarta Jalisco M\u00e9xico gu\u00eda de viajes","alternateName":"Puerto Vallarta","url":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/Isologo-Full-Color-Big.png","contentUrl":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/wp-content\/uploads\/Isologo-Full-Color-Big.png","width":1200,"height":241,"caption":"Puerto Vallarta Jalisco M\u00e9xico gu\u00eda de viajes"},"image":{"@id":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/puerto.vallarta.jalisco.mexico\/","https:\/\/x.com\/puertovallarta2","https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UChg7y8D0-hnR4odYCnLNalQ\/","https:\/\/www.pinterest.com\/puertovallarta\/","https:\/\/www.instagram.com\/puertovallartamexico\/"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/wp-json\/wp\/v2\/what-to-do\/17133","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/wp-json\/wp\/v2\/what-to-do"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/what-to-do"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/wp-json\/wp\/v2\/what-to-do\/17133\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12927"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17133"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17133"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.puertovallarta.net\/espanol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17133"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}